Aralıklı Envanter Yöntemi

Aralıklı Envanter YöntemiAralıklı Envanter Yöntemi ( Tecrübe Yöntem veya Dönem Sonu Envanter Alma ) : Bu yöntemde Satılan ticari malın maliyeti, satış anında ya bilinmemektedir yada bilme gereği duyulmamaktadır. Bu yöntemi, birbirine benzer veya çok sayıda mal satan işletmeler kullanmaktadır.

İşletmelerin sattığı malların yıl içindeki fiyatları sürekli değiştiğinden, satılan aynı maldan hangilerinin hangi fiyattan girdiği tespit edilmeyebilir veya tespit etme ihtiyacı duyulmayabilir.

 

Bu durumda, satışlardan sağlanan kazancın tespit edilebilmesi için dönem sonunda yani envanter günü ( 31.12.2… ) ambarlarda elde kalan malların değeri tespit edilecerek dönem sonu stoklar bulunur. İşletmeye giren malların toplam değerinden yani 153 Ticari Mallar hesabının borç bakiyesinden, bulunan stokların değeri düşülerek satılan ticari malın maliyeti bulunur.

 

Örnek Uygulama 1: Aralıklı Envanter Yönemine göre yapılacak bu örnekte işletmenin mal aldığı satıcı firmayla olan ticari olayların muhasebeleştirilmesi gerçekleştirilecektir. Buradaki mal hesabı ile ilgili yevmiye kayıtlarının açıklamaları, konunun başındaki mal hesaplarının tanıtımını yaparken verilen açıklamalar ile aynıdır. İşletmenin açılış bilançosu aşağıdaki gibidir.

 

 

AKTİF

KAFKASYA LİMİTED ŞİRKETİ 01.01.2… TARİHLİ AÇILIŞ BİLANÇOSU

PASİF

100 Kasa

60.000

300 Banka Kredileri

10.000

102 Bankalar

30.000

320 Satıcılar

120.000

103 Verilen Çekler Ödeme Emirleri

( 20.000 )

321 Borç Senetleri

 5.000

120 Alıcılar

40.000

500 Sermaye

     100.000

153 Ticari Mallar

100.000

 

 

 

 

 

 

AKTİF TOPLAMI

235.000

PASİF TOPLAMI

235.000

 

İstenilenler :

 

1) 145.000 TL %18 KDV Hariç mal alınmıştır.

 

2) Satın Alınan Mallar için taşıması 5.000 TL %18 KDV Hariç masraf yapılmış ve firma kendi çekini vermiştir.

 

3) 40.000 TL mal, satıcı firmaya iade edilmiş ve borçtan düşülmüştür.

 

4) Satıcı Dönem Sonunda 10.000 TL iskonto yapmıştır.

 

5) Dönem Sonunda Mal Stoklarının Değeri 60.000 TL'dır.

 

Önce 2… yılı başında bir önceki yılın açılış bilançosundan faydanılarak hesapların açılış kaydı yapılacaktır. Bu açılış kaydında yer alan 153 Ticari Malların Tutarı, hesabın 153.01 Dönem Başı Stoklarına aittir. Daha sonra diğer işlemlerin yevmiye kaydına geçilecektir.

 

 

AÇIKLAMA

TUTAR

BORÇ

ALACAK

 A

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 100 KASA HESABI

 102 BANKALAR HESABI

 153 TİCARİ MALLARHESABI

 153.01 Dönem Başı Stok

 

 

 

 

                         103 VERİLEN ÇEK ÖDEME EMİR HESABI

     300 BANKALAR HESABI

   320 SATICILAR HESABI

             321 BORÇ SENETLERİ HESABI

                             500 SERMAYE HESABI

 

Açılış Kaydı

60.000

85.000

          100.000

       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10.000

10.000

         120.000

 5.000

         100.000

TOPLAM

245.000

245.000

 

 

 

 

AÇIKLAMA

TUTAR

BORÇ

ALACAK

  

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 153 TİCARİ MALLAR HESABI

 153.02 Mal Alışları

191 İNDİRİLECEK KDV HESABI

 

 320 SATICILAR HESABI

         320.01 Ufuk Limited Şirketi

 

 Kredili Mal Alışı Kaydı

 

145.000

 

26.100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

171.100

 

 

 

TOPLAM

171.100

171.100

 

 

 

 

AÇIKLAMA

TUTAR

BORÇ

ALACAK

  

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 153 TİCARİ MALLAR HESABI

 153.03 Alış Giderleri

191 İNDİRİLECEK KDV HESABI

 

 103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ HESABI

        

 

 Taşıma Ücretinin Kaydı

 

5.000

 

   900

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.900

 

 

 

TOPLAM

5.900

5.900

 

 

 

 

AÇIKLAMA

TUTAR

BORÇ

ALACAK

  

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 320 SATICILAR HESABI

 320.01 Ufuk Limited Şirketi

 

 

 153 TİCARİ MALLAR HESABI

                         153.04 Mal Alış İadeleri

   391.02 ALIŞ İADE KDV HESABI

 

Mal Alış İadesinin Kaydı

47.200

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

40.000

 

    7.200

 

TOPLAM

47.200

47.200

 

 

 

 

AÇIKLAMA

TUTAR

BORÇ

ALACAK

  

4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 320 SATICILAR HESABI

 320.01 Ufuk Limited Şirketi

 

 

  153 TİCARİ MALLAR HESABI

                         153.04 Mal Alış İadeleri

            391.03 ALIŞ İSKONTO KDV HESABI

 

Mal Alış İskontosunun Kaydı

11.800

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10.000

 

   1.800

 

TOPLAM

11.800

11.800

 

 

 

BORÇ

153 TİCARİ MALLAR HESABI

ALACAK

153.01 Dönem Başı Stok             110.000

153.02 Mal Alışları                       145.000

153.02 Alış Giderleri                        5.000

   

TOPLAM                                       260.000

 

 

 

153.04 Alış İadeleri                   40.000

153.05 Alış İskontoları              10.000

 

 

TOPLAM                                    50.000

 

 

 

BORÇ BAKİYE

210.000

ALACAK BAKİYE

 

 

 

 

                            KAFKASYA LİMİTED ŞİRKETİ 01.01.2…  –  31.01.2…   TARİHLİ GEÇİCİ MİZANI

 

HESAP İSMİ

TUTAR

KALAN

BORÇ

ALACAK

BORÇ

ALACAK

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

  153 TİCARİ MALLAR HESABI

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

260.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

50.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

210.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPLAM

260.000

50.000

210.000

 

 

Yukarıda yer alan 153 Ticari Mallar Hesabının borç bakiyesi olan 210.000 TL aynı zamanda geçici Mizanda yer almaktadır. Yani, işletmenin dönem sonunda yapacağı envanter çalışmaları sırasında hesaptaki tutar bir hesap dönemi boyunca işletmenin satmak için  alınan ticari malların alış maliyetinin 210.000 TL olduğunu söylemektedir. ( Not : Mizanda Borç Alacak Tutarları ile Borç Alacak Kalanı Alt Toplam Tutarları Birbirine eşit Olmak zorundadır. Örneğimizde alt toplam tutarları birbiriyle eşit değildir sadece 153 Ticari Malların Mizanda nasıl gözüktüğünü görmeniz açısından Örnekte eşitlik sağlanmamıştır. )

 

Bu aşamada yapılması gereken deponun ( Ambarın ) sayılmasıdır. Dönem sonunda yapılan bu sayım sonucu bulunan ticari malların parasal tutarı ise, satılamayan ve işletmenin elinde kalmış olan ticari malların maliyetini anlatır. Diğer bir deyişle bu kavram aslında dönem sonu stoktur. Satmak için alınanlardan satılamayanları çıkartımı sonucu bulunacak tutar ise, satılanların tutarı olacaktır. Bu satılanların tutarı ise, satılan ticari malların maliyetidir.

 

Yapılan stok sayımı sonucu bulunan yani satılamayan ticari malların  maliyetinin 60.000 TL olduğunu varsayarsak, aşağıda anlatılacak olan STMMM formülünde dönem sonu stokların DSS değeri 60.000 TL olacaktır.

 

Sonuç olarak sadece bu yöntemde kullanılan satılan ticari malların maliyeti STMM formülü aşağıda verilmiştir.

 

Aralık Envanter Yöntemi Formülü : STMM = ( Dönem Başı Mal Stoku + Dönem İçi Mal Alışları ) – Dönem Sonu Stok

 

Bu formüldeki STMM aslında çıkandır. Dönem Sonu Stok DSS ise kalandır. Dönem Başı Stok ( DBS ) + Alışlar ise gireni anlatır. Sonuç Olarak bir stok hesabının defteri kebiri aşağıdaki gibidir.

 

 

BORÇ

STOK HESABI

ALACAK

 

 

GİREN

 

 

 

 

 

ÇIKAN

 

 

 

KALAN

 

KALAN

 

 

 

BORÇ

153 TİCARİ MALLAR HESABI

ALACAK

 

 

 Dönem Başı Stok

     Dönem İçi Mal Alışları

( + )

KALAN

 

 

Satılan Ticari Mallar Maliyeti

 

( – )

DÖNEM SONU STOK

 

 

 

 

 

 

Formülde yer alan alışlar kavramında ise sorun vardır. Alış giderleri ile alış iskontosunun olmadığı bir ortamda buradaki Alışlar kavramı, işletmenin bütün hesap dönemi içinde almış olduğu ticari malların gerçek alışını anlatabilir. Fakat alış gideri ile alış iade ve iskontosunun olduğu bir ortamda burdaki alış kavramı, işletmenin bütün hesap dönemi içinde almış olduğu ticari malların gerçek alışını asla anlatmaz. Bu alışlar kavramının Net olması lazımdır. Bu sonuca ulaşabilmek içinde aşağıdaki formül oluşturulabilir.

 

Net Alışlar = ( Dönem İçi Alışlar + Alış Giderleri ) – ( Alış İade + Alış İskontosu )

 

Bu formülden hareketle örneğimizdeki parasal tutarları bu formüle yazar ve STMM formülüne uygularsak aralıklı envanter yöntemine göre STMM'nin parasal tutarını bulabiliriz.

 

Net Alışlar = ( 145.000 + 5.000 ) – ( 40.000 + 10.000 )

 

Net Alışlar = ( 150.000 ) – ( 50.000 )

 

Net Alışlar = 100.000 TL

 

STMM = ( Dönem Başı Mal Stokları + Net Alışlar ) – Dönem Sonu Stok

 

STMM = ( 110.000 + 100.000 ) – 60.000

 

STMM = ( 210.000 ) – 60.000

 

STMM = 150.000 TL

 

153 Ticari Mallar Hesabının borç bakiyesi aslında yukarıda verilen formülün parantez içindeki kavramların parasal tutarına eşittir. Yani, Dönem Başı Mal Stokları + Net Alışlar Tutarı hesabın borç bakiyesi olan 210.000 TL'na eşittir. Bu parantez içindeki iki kavramada Satışa Hazır Malların Maliyetini dersek, STMM formülü şu şekilde de oluşabilir.

 

STMM = ( Dönem Başı Mal Stokları + Net Alışlar ) – Dönem Sonu Stok

 

STMM = Satışa Hazır Malların Maliyeti – Dönem Sonu Stok

 

STMM = 210.000 – 60.000

 

STMM = 150.000 TL

 

Bulunan bu STMM tutarı yani 150.000 TL 153 Ticari Mallar Hesabından Düşülerek mal hesabının Dönem Sonu Stokların değeri kadar borç bakiye vermesi sağlanır.

 

Bu aşamadan sonra yazılacak yevmiye kaydı aslında bir envanter işleminin yevmiye kaydıdır. Yevmiye Maddesinin borç tarafı 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı oluştururken, Alacak tarafı 153 Ticari Mallar Hesabıdır.

 

 

AÇIKLAMA

TUTAR

BORÇ

ALACAK

 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ HESABI 

 

 

 

153 TİCARİ MALLAR HESABI

 

 

 Satılan Malların Maliyetinin Kaydı

 

150.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

150.000

 

 

 

TOPLAM

150.000

150.000

 

 

Yapılan her yevmiye kaydından sonra o kayıttaki tutarların ilgili defteri kebir hesaplarına yazılması şarttır. Yukarıdaki yevmiye kayıtlarından sonra Ticari Mallar Hesabının defteri kebiri aşağıda verilmiştir.

 

BORÇ

153 TİCARİ MALLAR HESABI

ALACAK

153.01 Dönem Başı Stok             110.000

153.02 Mal Alışları                       145.000

153.02 Alış Giderleri                        5.000

   

TOPLAM                                       260.000

 

 

 

153.04 Alış İadeleri                   40.000

153.05 Alış İskontoları              10.000

153.06 Stmm                            150.000 

 

TOPLAM                                   200.000

 

 

 

BORÇ BAKİYE

60.000

ALACAK BAKİYE

 

 

31.12.2019 tarihinde 153 Ticari Mallar Hesabının borç bakiyesi 60.000 TL'dır. Şu andaki bu tutarda, işletmenin sayım sonucu bulunan tutarını yani, işletmenin dönem sonu stoklarının değerini vermektedir. Bu tutar, 2019 yılının kesin mizan, kapanış bilançosu ve kapanış kaydında yer alırken aynı zamanda 2020 yılının da açılış bilançosu ve açılış kaydında da olacaktır.

 

621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı gelir tablosunun bir hesabıdır. Herhangi bir değişikliği tabi olmadan satılmak amacı ile alınan ticari mallar ve benzeri kalemlerin maliyetini gösteren hesaptır. Dönem Sonunda Gelir Tablosu hesaplarından diğer gider hesapları ile 690 Dönem Karı veya Zararı Hesabına atılması gerekir.

 

 

AÇIKLAMA

TUTAR

BORÇ

ALACAK

 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI HESABI

 

 

 

621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ HESABI

 

 

 Gider Hesabının Dönem Karı Zararı Hesabına Devri Kaydı

 

150.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

150.000

 

 

 

TOPLAM

150.000

150.000

 

 

 

” Aralıklı Envanter Yöntemi ”  5kişi tarafından yanıtladı

  1. omer faruk
    19 Aralık 2015, 11:17

    Eline saglik hoca cok tsk ederim. Hoca derste anlatti fakat kafam cok karisti. Sayenizde sıkıntı kalmadi.

  2. Tuncay Demir
    30 Nisan 2016, 15:38

    Merhaba Hocam. Açılış Bilançodaki ile Açılış Kaydındaki 102 103 120 neden değişiyor ?

    • 7 Mayıs 2016, 17:31

      tuncay bey tam sorunuzu anlayamadim hesaplar hareket gördüğü için değişir.

  3. Emir
    19 Mayıs 2016, 14:15

    Açılış bilançosu ile açılış kaydı neden birbirini tutmuyor?

  4. MCC
    28 Mayıs 2016, 23:40

    Dönem başı mal stoğu 100.000

    Cevap 140.000 olmalıydı.

Cevap Yaz